CH-53 Sea Stallion

Askeri nakliye hava araçları İkinci Dünya Savaşı’ndan günümüze dek önemi artarak gelişmiş ve üretilmiştir. Bu doğrultuda Soğuk Savaşın ısınmaya başladığı yıllar olan 1960’larda ABD ordusunun envanterinde CH-37 Mojave ve CH-47 Chinook helikopterleri bulunmaktaydı. Ancak bu helikopterlerin ABD Deniz Piyadeleri (USMC) tarafından yetersiz bulunması nedeniyle CH-53 namıdiğer denizaygırı, helikopteri üretilmiştir. 

Üretici Firma: Sikorsky

Sikorsky, 1923 yılında Rus asıllı Amerikan bilim insanı olan Igor Sikorksy tarafından Sikorsky Aero Engineering Corporation adıyla kurulmuştur.  Zaman içinde şirketin adı Sikorsky Manufacturing ardından Sikorsky Aviation Corporation olmuştur. Şirket 1920 ve 1930’larda ürettiği deniz uçaklarıyla yükselişe geçmiştir. 1939 yılında Igor Sikorksy, günümüz helikopterlerin atası kabul edilebilecek VS-300’ü üretmeyi başarmıştır. 1942 yılında ise dünyada çok sayıda üretilen helikopter olan R-4 helikopterinin deneysel versiyonu olan XR-4 savaşta olan Amerikan Hava Kuvvetleri’ne teslim edilmiştir. 

İlerleyen yıllarda SH-60 Seahawk, CH-37 Mojave ve CH-53 Sea Stallion gibi birçok askeri helikopteri üreten şirket, 1974 yılında küresel üne sahip ve Türk Hava Kuvvetleri tarafından da hâlen kullanılan çift turboşaft motorlu UH-60L Black Hawk helikopterini üretmiştir. 1990'ların başında ise Sikorksy, Boeing ile iş birliği içinde, ABD Ordusu için çift motorlu RAH-66 Comanche silahlı keşif helikopterini geliştirmiştir. 2015 yılında gelindiğinde şirket Lockheed Martin tarafından satın alınmıştır. 

Sikorsky R4

Ortaya Çıkış

Vietnam Savaşı sırasında piston motorlu CH-37 helikopterlerinin ağır ve hantal olmaları nedeniyle ABD Deniz Piyadeleri tarafından yetersiz bulunmuş ve yeni bir helikopter arayışına başlanmıştır. Bu arayış doğrultusunda ABD Savunma Bakanlığı, 1962 yılında Heavy Helicopter Experimental programını başlatmıştır. Programa Sikorsky ve Boeing-Vertol firmaları katılmış, Sikorksy’nin CH-53 tasarımı ihaleyi kazanmış ve helikopter ilk uçuşunu 14 Ekim 1964’te gerçekleştirmiştir. 1966 yılında Amerikan Hava Kuvvetleri’ne teslim edilmiş ve operasyonel anlamda kullanılmaya başlanmıştır.CH-53’ün; CH-53A, CH-53D, CH-53G, CH-53E Super Stallion, MH-53E Sea Dragon, MH-53J/M Pave Low ve CH-53K King Stallion olmak üzere 7 varyantta üretimi yapılmıştır. 

Vietnam Savaşında Kullanılan bir CH-53

Varyantları

CH-53, üretimine başlanılan tarihten itibaren yer aldığı operasyonlarda gözlemlenen eksiklerini gidermek amacıyla birçok varyantı üretilmiş bir helikopterdir. CH-53A ilk seri üretim modelidir. CH-53D , A varyantının aviyonik ve itki tarafında güçlendirilmiş hâlidir. CH-53G , Alman Hava Kuvvetleri için üretilen varyanttır. CH-53E Super Stallion varyantında gövde uzatılmış ve ana rotorun arkasına üçüncü bir motor eklenmiştir. MH-53E, Super Stallion’ın mayın arama versiyonu olup yakıt kapasitesini arttırma amaçlı şişkin yan sponsonlar eklenmiştir. MH-53J/M varyantı ise USAF Özel Kuvvetleri için geliştirilmiştir. Son olarak CH-53K King Stallion, CH-53E’nin motor, malzeme, aviyonik ve gövde genişliği bakımından geliştirilmiş bir varyanttır. 

Aktif Kullanıcılar 

CH-53 helikopterini aktif olarak kullanan ülkeler ABD, Almanya, İran ve İsrail ve Japonya’dır. ABD’de, CH-53E Super Stallion ve CH-53K King Stallion varyantlarını hava kuvvetlerinde faaliyet gösterirken MH-53E Sea Dragon ise ABD Donanması’na bağlı bir şekilde görev yapmaktadır. İsrail ise elinde bulunan CH-53D (Ya’sur) helikopterlerini modernize etmiş ayrıca yakın zamanda CH-53K helikopterleri de ABD’den satın alınmıştır. Almanya, İran ve Japonya’da yer alan CH-53ler ise aktif olarak kullanılsalar da giderek emekliye ayrılmaktadırlar. Bu ülkeler dışında Avusturya ve Meksika bu helikopterin eski kullanıcılarıdır. 

Operasyonel Faaliyetler 

Vietnam Savaşı sırasında üretilen CH-53 ilk olarak bu savaşta operasyonel olarak yer almış, düşen uçakları kurtarmak ve askeri personeli tahliye etmek için kullanılmıştır. 1969 yılında Operasyon Rooster sırasında İsrail komandolarının Mısır’a indirilmesinde ve 1973 Yom Kippur Savaşı’nda yaralı askerlerin tahliye edilmesinde aktif rol oynamıştır. 1980 yılında Operasyon Eagle Claw sırasında İran’daki ABD’li rehinelerin kurtarılmasında kullanılmıştır. 1991 yılında gerçekleşen 1. Körfez Savaşı’nda Irak’ın hava savunma radarlarını yok etmeye giden AH-64 Apache helikopterlerine rehberlik edilmesinde CH-53 kullanılmıştır. Askeri operasyonların yanı sıra insani yardım gibi operasyonlar da tatbik eden CH-53, 2011 yılında Japonya’da gerçekleşen deprem ve tsunami sonrasında ihtiyaç duyulan bölgelere yardım malzemesi taşınmasında görev almıştır.

CH-53K King Stallion

Tasarım 

Helikopterin gövdesi, alüminyum alaşımlarından yapılmış ve kısmen çelikle güçlendirilmiş geleneksel yarı monokok yapıdadır. Yükleme ve boşaltma, kuyruk rotor pilonunun altında, arka tarafta bulunan bir rampa aracılığıyla gerçekleştirilir. Otomatik katlanma özelliği sayesinde ana rotor palleri ve kuyruk gövdeye doğru kıvrılabilir. Ayrıca ağır yükleri taşırken helikopterin dengesini sağlamak ve daha fazla yakıt kapasitesine sahip olabilmesi için yanlarına sponsonlar eklenmiştir. CH-53E varyantında üç adet General Electric T64 turboşaft motoru kullanılırken daha gelişmiş CH-53K King Stallion versiyonunda ise General Electric T408 turboşaft motorları helikoptere güç vermektedir.

T-408 Turboşaft Motoru

Teknik Özellikler:

Genel Özellikler

• Mürettebat: 2 pilot, 1 veya daha fazla yükleme sorumlusu/mürettebat üyesi

• Kapasite: 38 asker (alternatif konfigürasyonda 55) veya 24 sedye / 8.000 lb (3.600 kg) yük

• Genişlik: Kanatların kısa kısımları dahil 28 ft 4 inç (8,64 m)

• Gövde çapı 15 ft 6 inç (5 m).

• Boş ağırlık: 23.628 lb (10.717 kg)

• Brüt ağırlık: 33.500 lb (15.195 kg)

• Azami kalkış ağırlığı: 42.000 lb (19.051 kg)

• Güç ünitesi: 2 adet General Electric T64-GE-413 turbomil motoru, her biri 3.925 shp (2.927 kW)

• Ana rotor çapı: 72 ft 2.8 in (22.017 m)

• Ana rotor alanı: 4.098,1 ft² (380,73 m² ) 6 kanatlı ana rotor

• Bıçak bölümü: – NACA 0011 mod [ 117 ]

Performans

• Azami hız: 310 km/h

• Seyir hızı: 280 km/h

• Menzil: 540 nm 

• Muharebe menzili: 95 deniz mili 

• Feribot menzili: 886 deniz mili

• Servis tavanı: 16.750 ft 

• Tırmanma hızı: 2.460 ft/dk 

• Disk yükleme kapasitesi: 8,95 lb/sq ft

Kaynakça

• https://en.wikipedia.org/wiki/Sikorsky_CH-53_Sea_Stallion  

• ATALAN, Sami, Modern Air Systems, Savunma Sanayi Müsteşarlığı, İstanbul, 2013.

• https://www.lockheedmartin.com/en-us/products/sikorsky-ch-53k-helicopter.html 

• https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.military.com/equipment/ch-53d-sea-stallion&ved=2ahUKEwjNqOrI4_GQAxWRIBAIHcyHJzAQFnoECGsQAQ&sqi=2&usg=AOvVaw0JkIWP3ETBPmMaxYpZOhH_ 

• https://aeroreport.de/en/aviation/king-stallion-flexes-its-muscles-over-the-atlantic 

• https://www.lockheedmartin.com/content/dam/lockheed-martin/israel/documents/CH53K_Brochure_2022.pdf 

• https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/AD1176588.pdf

Görsel Kaynakça

• https://sldinfo.com/2018/05/sustainable-combat-capabilities-the-case-of-the-ch-53k/ 

• https://www.geaerospace.com/news/articles/product/ge-delivers-first-production-t408-heavy-lift-ch-53k 

• https://veteransremember.com/2020/03/06/a-marine-pilot-in-vietnam/ 

• https://www.google.com/url?sa=i&url=https%3A%2F%2Fcommons.wikimedia.org%2Fwiki%2FFile%3ARoyal_Navy_Sikorsky_R-4_on_MV_Daghestan_1944.jpg&psig=AOvVaw0mv_9I92BbQmX8l73QFP--&ust=1765814460199000&source=images&cd=vfe&opi=89978449&ved=0CBEQjRxqFwoTCODpzoa6vZEDFQAAAAAdAAAAABAE